Polonya’da hükümet ile Anayasa Mahkemesi başkanı ve yardımcısı arasındaki artan gerginlik nedeniyle, mahkeme binasına özel güvenlik güçleri yerleştirildi. Başbakan Donald Tusk’un yönetimi ile ana muhalefetteki sağcı Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) liderleri arasında Anayasa Mahkemesi üzerinden bir çatışma yaşanmakta. Bu gerilimin nedeni, PiS hükümeti döneminde atanan Anayasa Mahkemesi üyeleridir. Adalet Bakanı Waldemar Zurek, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ve Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski hakkında ceza davası açılabilmesi için dokunulmazlıklarının kaldırılmasını istedi. Bunun ardından mahkeme binasına polis konuşlandırıldı. Özel güvenlik güçleri, mahkeme binası önünde toplanan protestocuların içeri girmesini engellemek amacıyla görevlendirildi. Tusk, yargının siyasetten bağımsız olması gerektiği sözünü vermişti. 30 Ekim Cuma günü Varşova’daki Anayasa Mahkemesi binası önünde toplanan PiS destekçilerine karşı bu hamlesini savundu. PiS liderliğindeki hükümet 2015 yılında iktidara gelmişti ve ardından hızla yasaların hukuka uygunluğuna karar verme yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesi’nde çoğunluğu elde etmek için hakim atamaları gerçekleştirmişti.
Anayasa Mahkemesi sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, hükümetin haklarında dava açmak istediği iki hakimin hala mahkemenin yasal olarak atanmış üst düzey hakimleri olduğunu belirtti. Paylaşımda, “Bu eylemlere katılan tüm kişiler darbe suçu işlemektedir” ifadesine yer verildi. Tusk ise sosyal medya paylaşımında şu ifadeleri kullandı: “Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek görevimizdir. Hukuk ve Adalet’in yıllarca süren hukuksuzluklarının ardından bu, kararlı adımlar gerektiren zor ve bazen sancılı bir süreçtir. Başka bir alternatif yok.” PiS tarafından desteklenen Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Yaz Gençlik Olimpiyat Oyunları’na katılmak üzere Senegal’e giderken uçağının Varşova’ya geri dönmesi talimatını verdi.
Avrupa’nın önde gelen mahkemeleri – Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı – PiS hükümetinin üç Anayasa Mahkemesi hakimini usulsüz şekilde seçtiğine karar vermişti. Bu yargıçların önceki parlamento tarafından geçerli bir biçimde doldurulmuş pozisyonlarını tekrar ettikleri açıklanmıştı. Avrupa mahkemeleri ayrıca Polonya Anayasa Mahkemesi’nin artık “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olmadığına hükmetmişti. Tusk hükümeti bu kararları gerekçe göstererek mahkemenin kararlarını yayımlamayı durdurdu; ancak Tusk, PiS döneminde yapılan değişiklikleri geri alma konusunda başarılı olamadı. Bunun sebeplerinden biri Nawrocki’nin ve PiS destekli selefi Andrzej Duda’nın başkanlık veto hakkını kullanarak bu girişimleri engellemesiydi. Nawrocki ayrıca, seçim süreçlerinde eksiklik bulunduğu iddiasıyla mart ayından bu yana parlamentonun seçtiği beş Anayasa Mahkemesi hakimini göreve başlatmayı da reddetti. Hakimlerden biri olan Anna Korwin-Piotrowska geçici olarak mahkemenin başına getirildi. Bu ayın başlarında Avrupa Konseyi’nin anayasal konulardaki danışma organı olan Venedik Komisyonu, Nawrocki’nin hakimlerin mahkeme kürsüsünde görev yapabilmeleri için yemin törenini gerçekleştirmesi gerektiğini ifade etti. Adalet Bakanı Waldemar Zurek ise Swieczkowski ve yardımcısının hakimlerin karar vermesine izin vermedikleri gerekçesiyle cezai işlem görebileceklerini söyledi. Tusk’ın destekçilerinden bazıları, PiS dönemi reformlarını tersine çevirmek konusunda kararlı adımlar atmamakla eleştirildiler. Parlamento seçimlerinin gelecek yıl yapılması planlanıyor ve bazıları bu hamleyi Tusk’ın bu seçmenler arasındaki popülaritesini artırma çabası olarak değerlendiriyorlar. Ancak eylemleri eleştirilere maruz kaldı. PiS dönemindeki yargı reformunun muhalifi olan avukat Marcin Matczak, Swieczkowski’yi mahkenin en kötü başkanı olarak nitelendirerek görevden alınmasının “milyonlarca sebepten dolayı” hiçbir yasal dayanağı olmadığını kaydetti. Matczak sosyal medyada şu ifadeleri kullandı: “Anayasa Mahkemesi’nin bugünkü kararı benim kanaatime göre bu kurumu ve hukukun üstünlüğü meselesini yirmi yıl boyunca gömmüştür.” Ayrıca “Silahlı polis görüntüleri ile Adalet Bakanı’nın Anayasa Mahkemesi başkanını kararnameyle görevden alabileceği yönündeki yasal yorumlar önümüzdeki yıllarda hukukun üstünlüğüne karşı ciddi bir tepkiye yol açacaktır” diye ekledi.
